Oś jelita-mózg – rozmowa, której nie usłyszysz
Czy zdarzyło ci się poczuć skręcanie w brzuchu przed ważnym spotkaniem albo doświadczyć biegunki tuż przed egzaminem? To nie przypadek ani wyobraźnia. To jeden z najbardziej namacalnych przykładów tego, że jelita i mózg nieustannie się ze sobą komunikują.
Czym jest oś jelita-mózg?
Oś jelita-mózg to sieć dwukierunkowej komunikacji między jelitami a mózgiem. Jelita wysyłają komunikaty do mózgu, a mózg odpowiada sygnałami zwrotnymi. Przez długi czas medycyna traktowała mózg jako odosobnione centrum dowodzenia, a jelita głównie jako narząd trawienny. Dziś wiadomo, że ta wizja była niepełna.
W jelitach człowieka znajduje się około 200 milionów neuronów. To mniej niż w mózgu, ale więcej niż w rdzeniu kręgowym. Sieć nerwów oplatająca jelita tworzy jelitowy układ nerwowy, nazywany czasem „drugim mózgiem”. To właśnie ta rozległa sieć, połączona z mózgiem między innymi za pośrednictwem nerwu błędnego, współtworzy oś jelitowo-mózgową.
Co szczególnie istotne, komunikacja na tej osi jest ciągła i dwukierunkowa. Jelita przekazują mózgowi informacje o stanie organizmu, a mózg wpływa na funkcjonowanie jelit.
Oś jelita-mózg a mikrobiota jelitowa
W jelitach człowieka żyje ogromna liczba mikroorganizmów: bakterii, grzybów i wirusów, które razem tworzą mikrobiotę jelitową. Według szacunków liczba tych mikroorganizmów jest zbliżona do liczby komórek ludzkiego ciała.
Przez lata sądzono, że mikrobiota zajmuje się głównie trawieniem i produkcją części witamin. Badania ostatnich lat pokazały jednak, że część bakterii jelitowych potrafi wytwarzać substancje neuroaktywne, czyli takie, które mogą wpływać na działanie mózgu i nasze samopoczucie. Jednym z przykładów jest serotonina, która odgrywa ważną rolę między innymi w regulacji nastroju i snu. Co ciekawe, znaczna część serotoniny w organizmie powstaje właśnie w jelitach.
Oś jelita-mózg a stres
Oś jelita-mózg działa w obie strony, a stres jest jednym z najlepszych przykładów tej zależności. Gdy doświadczamy stresu, mózg wysyła sygnały, które wpływają na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i mogą zmieniać skład mikrobioty jelitowej.
Zależność działa również w przeciwnym kierunku. Zaburzona równowaga mikrobioty jelitowej może być powiązana z funkcjonowaniem organizmu, w tym układu nerwowego i ogólnym samopoczuciem. Stan jelit i stan ducha okazują się więc bardziej powiązane, niż długo sądzono.
Oś jelita-mózg a dieta
Skoro mikrobiota ma tak duży wpływ na działanie mózgu, naturalnie pojawia się pytanie o to, co wpływa na samą mikrobiotę. Jednym z najważniejszych czynników jest codzienna dieta. Badania wykazały, że dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste może stosunkowo szybko zmieniać skład mikrobioty. Z kolei dieta różnorodna, bogata w błonnik, produkty fermentowane i warzywa sprzyja rozwojowi mikrobioty korzystnej zarówno dla jelit, jak i dla funkcjonowania całego organizmu.
Oś jelita-mózg a probiotyki
Jedną z dróg świadomego wpływania na mikrobiotę jelitową są probiotyki, czyli żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości mogą oddziaływać na organizm gospodarza. Ich rola wiązana jest z równowagą mikrobioty jelitowej, ale nie są one jedynym elementem wspierającym ten obszar.
Różnorodna dieta bogata w błonnik, aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i ograniczenie przewlekłego stresu to czynniki, które również kształtują mikrobiotę każdego dnia.
Podsumowanie
Oś jelitowo-mózgowa jest jednym z najbardziej fascynujących tematów współczesnej nauki o zdrowiu. Dziś wiemy, że komunikacja między mózgiem a jelitami trwa nieustannie i może wpływać na nasze samopoczucie, reakcje organizmu oraz codzienne funkcjonowanie. Dlatego warto dbać o dietę, równowagę mikrobioty i styl życia, który wspiera zarówno jelita, jak i układ nerwowy.
Treści mają charakter edukacyjny, nie stanowią porady medycznej i dotyczą ogólnych mechanizmów funkcjonowania organizmu.
Bibliografia
- Żakowicz, J., et al. (2020). Wpływ mikrobioty jelitowej na mózg, funkcje poznawcze i emocje. Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 69, 45-58.
- Cryan, J. F., et al. (2019). The microbiota-gut-brain axis. Physiological Reviews, 99(4), 1877-2013.
- Valles-Colomer, M., et al. (2019). The neuroactive potential of the human gut microbiota in quality of life and depression. Nature Microbiology, 4(4), 623-632.
- Tillisch, K., et al. (2013). Consumption of fermented milk product with probiotic modulates brain activity. Gastroenterology, 144(7), 1394-1401.
- Sender, R., Fuchs, S., & Milo, R. (2016). Are we really vastly outnumbered? Revisiting the ratio of bacterial to host cells in humans. Cell, 164(3), 337-340.
- Rudzki, L., & Szulc, A. (2013). Wpływ jelitowej flory bakteryjnej na ośrodkowy układ nerwowy i jej potencjalne znaczenie w leczeniu zaburzeń psychicznych. Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii, 29(2), 69-77.
- Karakuła-Juchnowicz, H., et al. (2016). Znaczenie zaburzenia osi jelitowo-mózgowej i nadwrażliwości na antygeny pokarmowe w etiopatogenezie schizofrenii. Psychiatria Polska, 50(4), 747-760.
